[ روايت ] 1 روايت كند : از ايمان معروف ، از يقين « 1 » موجود ، از علم قديم ، كه : حقّ - سبحانه و تعالى خلق را به دنيا امتحان كرد . هركه ترك آن گويد ، و او بر آن قادر باشد ، او را در بهشت ده چندان هست . ايمان معروف ايمان ظاهر است ، يا معرفت ظاهر ، يا كلمهء « لا إله الا اللّه » يا نماز به اركان ، يا خضوع ، يا خشوع ، يا طمأنينه ، آنچه اصل است ، ايمان عزيزى است ، كه اصل فطرت است . يقين موجود آنچه از مباشرت نور فعل در قلب است ، يا نور صفت . حقيقت اين نور ذات مىنمايد ، كه از علم قديم خبر مىدهد . هر دو صفت از صفات ازل هستند . امتحان خلق به دنيا تميز صادق از كاذب [ است ] . خداوند فرمود : « لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » « 2 » آن شبكات اهل بلاست . هركه به حسن صفا به ترك آن بگويد . او راست بهشت بها . [ روايت ] 2 روايت كند ؛ از رويا صادقانه « 3 » ، از ملك حكيم ، از كرّوب « 4 » كبير ، از لوح محفوظ « 5 » ، از علم ،

--> ( 1 ) . يقين : هر چيز ثابت و واضح و دانسته شده . اطمينان قلب به اينكه چيزى كه تعلق كرده است موافق واقع مىباشد . جرجانى گويد : علمى كه از روى شك نباشد عارفان براى يقين تعاريفى دارند : 1 . تحقيق تصديق به غيب است به واسطهء ازلهء هر گمانى . 2 . مكاشفه 3 . چيزى است كه قلوب ببينند نه عيون 4 . مشاهده 5 . ظهور نور حقيقت 6 . مشاهده غيوب است به كشف قلوب و ملاحظه اسرار است به مخاطبه افكار . ( 2 ) . هود ، آيه 9 ؛ تا شما را بيازمايد كه كدام يك نيكوكارتريد . ( 3 ) . رويا صادقانه : خوابهايى كه درست و مطابق با واقع است . آنچه انسان در خواب بيند اگر مطابق واقع باشد ، رؤياى صادقانه گويند . كاشانى گويد : نفس در اتصال با نفوس فلكى نقوشى در وى مرتسم مىشود و به حوادث آينده علم پيدا مىكند و اين معنا هم در عالم خواب دست مىدهد و هم در بيدارى . آنچه در خواب باشد رؤياى صادقانه و آنچه در بيدار باشد مكاشفه و آنچه ما بين خواب و بيدارى دست دهد ، خلسه گويند و اين نقوش اگر در عالم خواب منقش گردد ، آنچه معلول امور مزاجى و مادى باشد نه به واسطهء اقتباس از مبادى عاليه آن را اضغاث و احلام نامند و آنچه از مبادى عاليه باشد كه كشف و شهود گويند و روايت است كه : اول چيز ، كه بر پيامبر در آغاز وحى ظاهر مىشد ، همين رؤيا صادقانه در خواب بود . و در مورد ابراهيم خداوند فرمود : « قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا » ( 37 / 105 ) . ( 4 ) . كروب : كلمه‌اى است عبرى به معناى فرشتهء مقرب . ( 5 ) . لوح محفوظ : لوح به معناى هواى ميان آسمان و زمين ، تخته ، تختهء شانه ، تختهء كتف ، استخوان پهن .